Weekly News


Responsive image

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ & ΙΔΕΑΤΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Πώς μπορεί η οικογενειακή πραγματικότητα να γίνει πιο δελεαστική από την εικονική

Πρόσφατα ένα ανήλικο κορίτσι ζήτησε από την μητέρα της να της βρει έναν ψυχολόγο γιατί δεν ένιωθε καλά. Ας πούμε ότι αυτή η  έφηβη ονομαζόταν Ελβίρα. Όταν την συνάντησα, τα μάτια της ήταν γεμάτα πόνο και θλίψη. Μου είπε ότι είχε μόνο φανταστικούς φίλους και υπέθεσα το ίδιο και γονείς.

    Ζήτησα στην Ελβίρα να μου αφηγηθεί μια μέρα από την καθημερινότητα της. Ανέφερε ότι συνήθως το πρωί πάει σχολείο ενώ άλλες φορές αποκοιμιέται. Όταν επιστρέφει σπίτι γευματίζει μπροστά στην τηλεόραση όπου και καθηλώνεται μέχρι να νιώσει πλήξη. Τότε μεταφέρεται μπροστά στον υπολογιστή. Με διαλείμματα μπορεί να φροντίσει τον εαυτό της ως προς τα βασικά. Οι σχολικές τις επιδόσεις είναι κακές και διαρκώς νιώθει φόβο. Επιπλέον δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί. Ο πατέρας της δουλεύει στην επαρχία και τον βλέπει μία φορά το μήνα. Η μητέρα της είναι απούσα τόσο φυσικά όσο και συναισθηματικά. Μάλιστα κάποιες φορές δεν τη συναντάει σπίτι ούτε πριν το βραδινό ύπνο.

   Όταν άκουσα την αφήγηση της Ελβίρας κατανόησα τη μοναξιά που ένιωθε καθώς και την ύπαρξη της μισοσβησμένης φλόγας στα μάτια της…Το περιστατικό αυτό πιθανό να φαίνεται μακρινό σε γονείς με παιδιά βρεφικής και προ-νηπιακής ηλικίας. Είναι όμως;

   Κατανοώντας τις αλλαγές των καιρών οι περισσότεροι γονείς δουλεύουν αρκετά,  έχουν πολλές ευθύνες για όλη την οικογένεια, καθώς και για τη φροντίδα του σπιτιού. Το ερώτημα που προκύπτει όμως είναι: πώς οι ίδιοι θα φροντίζουν ουσιαστικά και εξατομικευμένα το κάθε μέλος τους καθώς και θα ενισχύουν την επικοινωνία του ζευγαριού προς όφελος όλης της οικογένειας; Πώς θα υπερασπιστούν την αρχική τους επιθυμία για δημιουργία μίας υγιούς οικογένειας και κατ’ επέκταση και παιδιών;

   Πολλοί γονείς μιλάνε κατηγορηματικά για την τηλεόραση, το tablet, τον υπολογιστή και οποιουδήποτε άλλου είδους τηλε-οθόνη. Θεωρώντας ότι η αποκλειστική ευθύνη καθήλωσης των παιδιών τους, ανήκει στα μέσα αυτά ή στα ίδια τους τα παιδιά, τότε αυτόματα χάνουν τη δική τους ευθύνη. Αποδέχονται παθητικά ότι υπαίτιοι είναι οι άλλοι ή οι συνθήκες και παραιτούνται από την αλλαγή. Τότε η ζωή της οικογένειας ορίζεται από την οθόνη ή το παιδί (παιδοκεντρική οικογένεια) και όχι από τους ίδιους.

   Τι έργο παίζει όμως στη δική τους οικογενειακή οθόνη; Ποιο είναι το δικό τους reality; Που έχει κρυφτεί η δημιουργικότητα τους, η δυνατότητα να επικοινωνούν μεταξύ τους, να ζουν τη χαρά, να αφιερώνουν ποιοτικό χρόνο δωρίζοντας στα άλλα μέλη ενδιαφέροντα στιγμιότυπα από την καθημερινότητα τους;  Και σε τι εκπαιδεύονται τα παιδιά από βρέφη ήδη, «αφημένα» μπροστά σε προγράμματα αμφίβολου περιεχομένου;

   Ενθαρρύνονται στην έκφραση των έμφυτων δυνάμεων τους που θα τα βοηθήσει να φέρουν στη ζωή τις σωματικές, συγκινησιακές, διανοητικές και καλλιτεχνικές τους ικανότητες ή εκπαιδεύονται σε έναν άνθρωπο παθητικό που κατευθύνεται από δυνάμεις που δεν ελέγχει και μπορεί μόνο να αντιδρά και όχι να δρα; Αναρωτηθήκαν την ώρα που οι γονείς θέλουν να «ηρεμήσουν» από το «άτακτο» παιδί τους, αν εκείνο νιώθει μοναξιά και εγκατάλειψη, αν βιώνει τη δική του αγωνία ξεκομμένο από τους άλλους μη μπορώντας να αξιοποιήσει τις δυνάμεις του, αν νιώθει ανίκανο να επικοινωνήσει ενεργητικά με τους γύρω του και τελικά το ξέχωρο της ύπαρξης του γίνεται μία πηγή αγωνίας που του προκαλεί ντροπή και ενοχή;

   Που μπορεί να βρίσκονται οι απαντήσεις; Στην καλλιέργεια της δημιουργικότητας των παιδιών μας, αν θέλουμε να είναι υγιή και «ζωντανά». Η δημιουργική παρόρμηση ως στοιχείο της ύπαρξης μας, η αυθεντική δηλαδή έμπνευση που κατόπιν επεξεργασίας παίρνει σχήμα και μορφή, είναι απαραίτητη στο βρέφος, στο παιδί, στον έφηβο και αργότερα στον ενήλικα όταν μετέχει με υγιή τρόπο στη ζωή είτε αυτό/-ς σχετίζεται με την τέχνη είτε με καθημερινές δράσεις, όπως το να μυρίσει ένα λουλούδι.

  Άρα η λύση έγκειται στην αλλαγή της δομής της ενδο-οικογενειακής ζωής και στην παραγωγή εναλλακτικών τρόπων ύπαρξης και επικοινωνίας που παράγουν ανάπτυξη, υγεία και λειτουργικότητα.  Μία οθόνη από μόνη της δεν απειλεί τα παιδιά. Η απειλή βρίσκεται στον τρόπο σκέψης και συναλλαγής των ενηλίκων.

   Δεν αρκεί να κλείσει η τηλεόραση. Αρκεί όμως να αφιερώνεται ποιοτικός χρόνος στα παιδιά να εκφράσουν τη δημιουργικότητα τους, τη δυναμική και τη χαρά τους, τη διάθεση τους για επικοινωνία και παιχνίδι. Είναι απαραίτητη η ευθύνη των γονέων να παράγουν διαρκώς και με σταθερότητα το καλό και όχι απλά να αποφεύγουν το κακό.

   Εδώ έρχεται η συσχέτιση με την έφηβη που αρχικά ονόμασα Ελβίρα. Η μητέρα της λοιπόν, ανταποκρίθηκε στο αίτημα της κόρης της να ξεκινήσει ψυχοθεραπεία (αγνοώντας την έννοια του όρου) μόνο για να εξαλειφθούν τα δυσάρεστα συναισθήματα της. Όταν όμως ζητήθηκε από τη μητέρα η ανάληψη της ευθύνης ως προς την ανήλικη κόρη της, η πρώτη αποφάσισε να την διακόψει από τη θεραπεία ενοχοποιώντας την ότι δεν είναι ικανή ν ’αλλάξει. Αναρωτιέμαι που ήταν η ευθύνη της μητέρας να την ‘τραβήξει’ προς τη ζωή. Ήθελε με μαγικό τρόπο να αποφύγει το σύμπτωμα χωρίς να παράγει η ίδια το καλό που αντιστοιχούσε στην κόρη της και κατ’ επέκταση στη σχέση μητέρας-κόρης.

   Αναλογιστείτε λοιπόν, αν «επιτρέπετε» στα παιδιά σας σ ’αυτή την τόσο τρυφερή ηλικία να καθηλώνονται παθητικά μπροστά σε μία τηλε-οθόνη, γιατί αύριο να μην στέκονται παθητικά απέναντι στην ίδια τη ζωή; Τότε ενήλικες πια, θα «φταίνε» εκείνοι.

Βιβλιογραφία
«Για την αγάπη της ζωής» (1991), Erich Fromm, Εκδόσεις Μπουκουμάνη
«Η τέχνη της αγάπης» (1978), Erich Fromm, Εκδόσεις Μπουκουμάνη
«Ρωγμές και αγγίγματα» (2005), Δημήτρης Φ. Καραγιάννης, Εκδόσεις Αρμός
«To παιδί, το παιχνίδι και η πραγματικότητα» (1971), Donald Winnicot, Εκδόσεις Καστανιώτη

Γιάννα Καλαφατάκη 
ΜΑ Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια
Ειδίκευση στην Υπαρξιακή Συστημική προσέγγιση
και στη Διάγνωση και Αποκατάσταση Μαθησιακών Δυσκολιών