Weekly News


Responsive image

ΑΛΛΕΡΓΙΕΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ: ΜΙΑ ΝΟΣΟΣ ΜΕ ΠΟΛΛΑ ΠΡΟΣΩΠΑ

Τα αλλεργικά νοσήματα είναι οι δεύτερες σε συχνότητα παθήσεις της παιδικής ηλικίας μετά τις λοιμώξεις. Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται μια δραματική αύξηση της συχνότητας των αλλεργιών με αποτέλεσμα να θεωρούνται από πολλούς ως η «επιδημία του 21ου αιώνα». Η γνώση των αλλεργικών νοσημάτων και η κατανόηση των συμπτωμάτων που τα συνοδεύουν αλλά και του σωστού χειρισμού τους είναι ιδιαίτερα πολύτιμη, τόσο για την ανακούφιση του μικρού ασθενή όσο και για πρόληψη σοβαρών και επικίνδυνων καταστάσεων.

Για να κατανοήσουμε καλύτερα την αλλεργία θα πρέπει πρώτα να την εξηγήσουμε. Πρόκειται για μια υπερβολική αντίδραση του οργανισμού ενάντια σε ουσίες που στην πραγματικότητα είναι αβλαβείς και ονομάζονται αλλεργιογόνα. Τέτοια αλλεργιογόνα είναι οι γύρεις των δέντρων, οι μύκητες, τα ακάρεα της οικιακής σκόνης και τα επιθήλια των ζώων, οι τροφές και τα φάρμακα, τα δηλητήρια της μέλισσας και της σφήκας, κα. Για να αναπτύξει ένα παιδί ένα οποιοδήποτε αλλεργικό νόσημα θα πρέπει πρώτα να εκτεθεί στο αλλεργιογόνο. Κάποια παιδιά, αυτά που είναι όπως λέμε ατοπικά, έχουν δηλαδή μια προδιάθεση να δημιουργούν «αλλεργικά» αντισώματα έναντι των αβλαβών περιβαλλοντικών αλλεργιογόνων, ευαισθητοποιούνται μετά από την έκθεση στα αλλεργιογόνα και είναι σε κατάσταση «ετοιμότητας», έτσι ώστε την επόμενη φορά που θα συναντήσουν το ίδιο αλλεργιογόνο, θα ξεκινήσει μια αλλεργική αντίδραση που το αποτέλεσμα αυτής θα είναι η εμφάνιση των συμπτωμάτων.

Η αλλεργία μπορεί να εκφραστεί με πολλούς διαφορετικούς τρόπους ανάλογα με το είδος του αλλεργιογόνου και το όργανο στόχο. Έτσι υπάρχει η αναπνευστική αλλεργία, όταν το αλλεργιογόνο είναι ουσία που υπάρχει στον αέρα που εισπνέουμε και έρχεται σε επαφή με το βλεννογόνο των οφθαλμών, της μύτης και του πνεύμονα, υπάρχει η φαρμακευτική αλλεργία όταν είναι φάρμακο, η τροφική αλλεργία όταν είναι τρόφιμο, η αλλεργία στα τσιμπήματα μέλισσας και σφήκας, όταν είναι το δηλητήριο των Υμενοπτέρων, η κνίδωση και το αγγειοοίδημα που μπορεί να οφείλονται σε κάποιο φυσικό ερέθισμα και τέλος η σοβαρότερη μορφή αλλεργίας, η συστηματική αναφυλαξία. Στα παιδιά προσχολικής ηλικίας οι συχνότερες αλλεργίες που συναντάμε είναι η ατοπική δερματίτιδα, η τροφική αλλεργία, η κνίδωση και το αγγειοοίδημα και τέλος η ρινίτιδα και το άσθμα. Η ατοπική δερματίτιδα είναι μια πάθηση του δέρματος που απαντάται ολοένα και συχνότερα. Πρόκειται για δερματοπάθεια που εμφανίζεται συχνά σε βρέφη, συνήθως μετά την ηλικία των 6 μηνών και έχει μακρά πορεία με εξάρσεις και υφέσεις. Συνήθως πάσχουν παιδιά που παρουσιάζουν γενετική προδιάθεση, αφού είναι συχνότερη σε οικογένειες που οι γονείς ή τα αδέλφια παρουσιάζουν αλλεργική ρινίτιδα, αναπνευστική ή τροφική αλλεργία. Η αιτία δεν είναι πλήρως κατανοητή. Προκαλείται από διαταραχές στο φραγμό του δέρματος, την επιδερμίδα, που αποτελεί την πρώτη γραμμή άμυνας μεταξύ του σώματος και του περιβάλλοντος. Κατά τις εξάρσεις, η επιδερμίδα εμφανίζει ξηρότητα, βασανιστική φαγούρα, κοκκινίλες και μπορεί επιπλέον να ορορροεί, ενώ σε πιο χρόνιες καταστάσεις υπάρχει πάχυνση του δέρματος, έντονη ξηρότητα και λέπια. Η φαγούρα, που είναι βασικό χαρακτηριστικό της ατοπικής δερματίτιδας, είναι σοβαρή ενόχληση τόσο για τα παιδιά όσο και για την υπόλοιπη οικογένεια. Προκαλεί αϋπνία στο παιδί και στους γονείς και μπορεί να οδηγήσει σε απομόνωση και απόρριψη λόγω της εμφάνισης του δέρματος, παρότι η πάθηση αυτή δεν είναι μεταδοτική.

Η κνίδωση χαρακτηρίζεται από φαγούρα και από την εμφάνιση ενός εξανθήματος που επιστημονικά ονομάζεται πομφός. Οι πομφοί είναι φουσκωμένες, κυκλικές ή με ακανόνιστο σχήμα περιοχές του δέρματος, Γύρω από τους πομφούς υπάρχει ερυθρότητα, όπως ακριβώς παρατηρείται μετά από τσίμπημα κουνουπιού ή επαφή με τσουκνίδα. Οι πομφοί υποχωρούν όταν ασκηθεί πίεση στο δέρμα, διαρκούν λίγες ώρες και μετά εξαφανίζονται για να εμφανιστούν εκ νέου σε άλλα σημεία του σώματος. Μερικά παιδιά με κνίδωση μπορεί να εμφανίσουν πρήξιμο σε διάφορα σημεία του σώματος, μια κατάσταση που ονομάζεται αγγειοοίδημα. Το συχνότερο αίτιο που προκαλεί επεισόδια με κνίδωση και αγγειοοίδημα στα παιδιά είναι οι ιογενείς λοιμώξεις, που είναι αρκετά συχνές με την έναρξη του παιδικού σταθμού. Σε σπάνιες περιπτώσεις, η κνίδωση και το αγγειοοίδημα μπορεί να είναι συμπτώματα μιας απειλητικής για τη ζωή κατάστασης που ονομάζεται αναφυλαξία. Τότε η κνίδωση και το αγγειοοίδημα έχουν αιφνίδια εμφάνιση και συνοδεύονται από συμπτώματα από το αναπνευστικό σύστημα (βήχας και δύσπνοια), το γαστρεντερικό σύστημα (εμετός), το καρδιαγγειακό σύστημα (ζάλη, λιποθυμία), κα. Η διαφορά της αναφυλαξίας από μια απλή κνίδωση στα πλαίσια ιογενούς συνδρομής, είναι ότι στην αναφυλαξία η κνίδωση εμφανίζεται γρήγορα μετά το αίτιο, το αίτιο είναι συγκεκριμένο (πχ, τροφή, φάρμακο ή τσίμπημα μέλισσας σφήκας) και υποχωρεί μέσα σε λίγες ώρες με την κατάλληλη αγωγή. Αντίθετα η οξεία κνίδωση στα πλαίσια λοίμωξης, μπορεί να διαρκεί μέρες ή εβδομάδες, ενώ σε σπανιότερες περιπτώσεις να κρατάει για αρκετούς μήνες ή και χρόνια.

Η τροφική αλλεργία αφορά το 4 έως 7% των παιδιών, ενώ φαίνεται ότι το 20% των αντιδράσεων αυτών συμβαίνουν στον παιδικό σταθμό ή στο σχολείο. Τα συνηθέστερα τρόφιμα που προκαλούν αλλεργίες στα παιδιά είναι το γάλα, το αυγό, τα σιτηρά, οι ξηροί καρποί, το ψάρι και τα θαλασσινά. Το πρόβλημα είναι συχνότερο στους παιδικούς σταθμούς, καθώς στις μικρότερες ηλικίες οι τροφικές αλλεργίες είναι συχνότερες, τα παιδιά συνήθως σιτίζονται στο σχολείο και αδυνατούν να προστατεύσουν απόλυτα τον εαυτό τους και αν αποφύγουν μια τυχαία έκθεση σε ένα τροφικό αλλεργιογόνο. Οι γονείς καλό είναι να έχουν άμεσο έλεγχο του κολατσιού και του γεύματος που θα δώσουν στο παιδί, να ενημερώνουν τους εκπαιδευτικούς για το πρόβλημα και τον τρόπο αντιμετώπισης ενός πιθανού επεισοδίου αναφυλαξίας μετά από κατά λάθος έκθεση στο τροφικό αλλεργιογόνο να προμηθεύουν το σχολικό περιβάλλον με τα φάρμακα αντιμετώπισης μιας ενδεχόμενης αναφυλακτικής αντίδρασης.

Η αλλεργική ρινίτιδα αφορά περίπου το 20-25% του πληθυσμού και είναι συχνότερη σε παιδιά και νέους ενήλικες, αφού εμφανίζεται στο 1 στα δέκα παιδιά και στους 2-3 στους δέκα εφήβου. Αναμφίβολα πρόκειται για αλλεργία με ολοένα αυξανόμενη συχνότητα και σημαντική νοσηρότητα που επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την ποιότητα ζωής. Τα συνηθέστερα αλλεργιογόνα που προκαλούν αλλεργική ρινίτιδα και άσθμα είναι οι γύρεις των δέντρων και των χόρτων, τα ακάρεα της οικιακής σκόνης, οι μύκητες και τα επιθήλια των ζώων. Τα συνήθη συμπτώματα είναι τα διαδοχικά φταρνίσματα, η φαγούρα στη μύτη, η ρινική συμφόρηση (μπούκωμα), η καταρροή και συχνά ο βήχας. Τα συμπτώματα μπορεί να παρουσιάζονται ορισμένες εποχές όπως άνοιξη και φθινόπωρο, όταν οφείλονται σε γύρεις δένδρων, φυτών ή σπόρια μυκήτων ή όλο το χρόνο όταν οφείλονται σε επιθήλια ζώων, ακάρεα, μύκητες κ.α. Τα συμπτώματα της αλλεργικής ρινίτιδας μοιάζουν με τα συμπτώματα ίωσης με τη διαφορά ότι η αλλεργική ρινίτιδα δεν συνοδεύεται από πυρετό και δεν είναι μεταδοτική. Η αλλεργική ρινίτιδα επηρεάζει αρνητικά την ποιότητα ζωής του παιδιού, την καθημερινή δραστηριότητα καθώς και την απόδοση στο σχολείο. Το αλλεργικό παιδί παρουσιάζει συχνά υπνηλία, αδυναμία συγκέντρωσης, «εκνευρισμό», συμπτώματα που επιδεινώνονται από την αλόγιστη χρήση ανακουφιστικών φαρμάκων. Εάν τα συμπτώματα δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα και κατάλληλα γίνονται χρόνια οδηγούν σε πονοκέφαλο, απώλεια όσφρησης και γεύσης, συχνές ιγμορίτιδες και ωτίτιδες, χρόνιο βήχα ενώ επιπρόσθετα η αλλεργική ρινίτιδα είναι συχνή αιτία ορθοδοντικών διαταραχών. Τα συμπτώματα μπορεί να επιδεινωθούν από μη ειδικούς παράγοντες όπως καπνός τσιγάρου, σκόνη, σκόνη κιμωλίας, έντονες οσμές, ιώσεις.

Το αλλεργικό άσθμα είναι η πιο συχνή χρόνια νόσος της παιδικής ηλικίας. Περίπου 4 στα 5 παιδιά με άσθμα (80%) εκδηλώνουν τα συμπτώματα πριν την ηλικία των 5 χρόνων. Τα συμπτώματα μπορεί να κυμαίνονται από έναν επίμονο ξηρό βήχα, σφύριγμα στην αναπνοή, βάρος στο στήθος, έως συμπτώματα δύσπνοιας. Η δυσκολία στην αναπνοή χαρακτηρίζεται από το παιδί ως αίσθημα βάρους, σφίξιμο ή κάψιμο στο στήθος και συνοδεύεται από ήπιο σφύριγμα κατά την φάση της εξόδου του αέρα από τους πνεύμονες (συριγμός). Η δυσκολία στην αναπνοή μπορεί να είναι ήπια και να διαρκεί από λεπτά έως μέρες ή εβδομάδες, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις η δυσκολία στην αναπνοή είναι έντονη και απειλητική για τη ζωή του παιδιού εάν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα. Συχνά το άσθμα εκδηλώνεται μόνο με επίμονο, ασυγκράτητο βήχα. Στις περισσότερες περιπτώσεις το άσθμα οφείλεται σε αλλεργία και για τον λόγο αυτό ο βήχας δεν είναι μεταδοτικός. Συχνά τα παιδιά με άσθμα φαίνεται να έχουν λιγότερες αντοχές σε σχέση με τα άλλα παιδιά στη διάρκεια του παιχνιδιού και συχνά ασυνείδητα περιορίζουν τις φυσικές δραστηριότητες, ώστε να προφυλαχτούν από τα ανεπιθύμητα συμπτώματα. Είναι σημαντικό οι γονείς να γνωρίζουν πως τα περισσότερα παιδιά με άσθμα έχουν αλλεργία. Ο αλλεργιολογικός έλεγχος θα εντοπίσει την αιτία που προκαλεί την αλλεργική φλεγμονή, ώστε να ληφθούν βασικά μέτρα προστασίας

Ο παιδικός σταθμός είναι ο χώρος που το παιδί της προσχολικής ηλικίας περνάει σχεδόν τα 2/3 της μέρας του. Οι παιδαγωγοί και οι εκπαιδευτικοί από την πλευρά τους θα πρέπει να εκπαιδεύονται ώστε να μάθουν να αναγνωρίζουν τα συμπτώματα μιας αλλεργικής αντίδρασης και μιας κρίσης άσθματος και ανάλογα να χορηγούν στα παιδιά τα ειδικά φάρμακα. Η κλινική εικόνα του αλλεργικού σοκ εξελίσσεται γρήγορα. Μέσα σε λίγα λεπτά το παιδί παρουσιάζει εξανθήματα, οίδημα, δύσπνοια, συριγμό, έντονη φαγούρα στα άκρα και τα αυτιά, ναυτία, έμετο, ζάλη ή και απώλεια αισθήσεων. Η εξέλιξη είναι γρήγορη. Ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να βάλει το παιδί σε ύπτια θέση με τα πόδια ψηλά και να απομακρύνει τον αλλεργιογόνο παράγοντα π.χ. αν είναι τρόφιμο να αφαιρέσει τα υπολείμματα από το στόμα του παιδιού ή αν είναι από τσίμπημα μέλισσας να αφαιρέσει αμέσως το κεντρί, να κάνει την ένεση αδρεναλίνης ακόμη και πάνω από τα ρούχα, να καλέσει το ΕΚΑΒ και να ζητήσει οδηγίες μέχρι να έρθει το ασθενοφόρο.

Η σωστή ενημέρωση και η εκπαίδευση όλων όσων εμπλέκονται στη φροντίδα ενός μικρού παιδιού και η πρόληψη και αποφυγή των αλλεργιογόνων και όλων των επιβαρυντικών παραγόντων αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο για τον ορθό χειρισμό των παιδιών με αλλεργίες. Οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να μπορούν να εντοπίσουν κοινές αλλεργίες στα παιδιά, να περιορίσουν τα αίτια τους και να τις αντιμετωπίσουν σωστά έτσι ώστε να εμποδίσουν την εξέλιξη τους και το σημαντικότερο να μπορούν να αναγνωρίσουν έγκαιρα και να χειριστούν κατάλληλα μια σοβαρή και επικίνδυνη για τη ζωή αλλεργική αντίδραση.

Δρ. Αικατερίνη Ν. Χλίβα
Αλλεργιολόγος Παίδων και Ενηλίκων
Επιμελήτρια Α΄, Υπεύθυνη Παιδοαλλεργιολογικού Ιατρείου
Μονάδα Αλλεργιολογίας «Δ. Καλογερομήτρος», Π.Γ.Ν. «Αττικόν»